dimanche 18 mai 2014

L. Roumieux : EN ROUTO - ext. COSTO-BELLO



COSTO-BELLO 




EN ROUTO 




Courririéu... 
Moune l'a lou bonur? mounte i'a lou soulèu? 

Teodor AUBANEL. 



Bello costo, Costo-bello, 
Quand vole t'escarlimpa, 
Se mi cambo èron rebello, 
Moun cor li farié trepa!... 

Tambèn, quand de ta pinedo 
Me fas signe de veni, 
Marche pas coume uno anedo: 
Lande... qu'es de pan beni!... 

Lande, lande, car la vilo 
Me semound dins soun Clapas 
Que bourboui, misèro vilo, 
E, tu, m'óufrisses la pas... 

Se pèr fourtuno un sourrire 
Sus nòsti pas i' espelis, 
Lou mounde marrias e pire 
Estrifo quau lou culis. 

Bello costo, Costo-bello, 
Quand vole t'escarlimpa, 
Se mi cambo èron rebello, 
Moun cor li farié trepa! 

Tambèn, lande coume s’ère 
Foro dóu troupèu uman 
Buta vers aqueste serre 
Pèr uno invesiblo man. 

Lande, e, quand long de la routo 
Trove un rode gènt e gai, 
Coume l'agneloun qu'esbrouto 
Urous tounde lou margai. 

Vivo l'aire e la campagno!... 
— Arribaren lèu, dau! dau!  
La Muso, que m'acoumpagno, 
Me fai: — Espincho amoundaut! 

 Coume un iue subre la plano 
La fenèstro se drouvis 
E d'aqui la castelano 
Entre lis aubre t'a vist...  

Alor, quitant li platano 
Qu'oumbrejon lou grand camin, 
En l’èr fau vira ma cano 
E, pres d'un tèndre fremin, 

Cride:  — Salut, gènto Damo!  
— Siès souleto?... Ount es l'ami?...  
E ma voues tant fort lou chamo 
Que revihe l'endourmi. 

Tout-d'un-tèms sus la terrasso 
Lou vese espeli peréu, 
Brave Antounin! que m'embrasso 
Coume s'ère proche d'éu. 

Eto, pas-pulèu me vèire, 
Alando si man vers iéu: 
Tau l'enfant que vòu avèire 
Uno estello au founs dóu riéu!... 

Bello costo, Costo-bello, 
Aro vau t'escarlimpa; 
Mi cambo soun pas rebello, 
Car moun cor li fai trepa. 



*+*+*




MANDADIS 

Aqueste cant vau pas gaire; 
Dono, agradas-lou toujour; 
Veirai, estènt bon pagaire, 
De mies faire un autre jour



*+*+*





vendredi 16 mai 2014

Antounin Glaize. : A la memòri de Teodor Aubanel




*+*+*


A la memòri de Teodor Aubanel 


O Mèstre, o Fraire, avans de cluca ti parpello,  
Vouliés sus lou lindau d'aqueste librihoun  
Dins un Sounet courau ilustra Costo-bello  
E subre moun pourtau escrincela toun noum; 

E, quouro t'agantè la Mort traito e crudèlo,  
Adejà ta pensado escarlimpavo amount  
Sus li colo dóu Lez, pèr li pin que bacèlo  
Emé de senglut rau lou Mistralas feroun... 

Ai! las! aquéu Sounet, liame de l'amistanço  
Qu'estacavo à moun mas ta caro remembranço,  
Jamai, moun Aubanel, eiçabas l'ausiren; 

Mai, lou sabe, amoundaut, enaura dins la glòri,  
Dóu Sounet aproumés gardaras la memòri  
E me lou cantaras, quand nous retroubaren... 




Antounin Glaize.
Mount-pelié, 4 de Nouvèmbre de 1886. 


mercredi 14 mai 2014

P. Bigot : LOU LOUP E L’AGNÈL - Fablo imitado de La Fontaine.






LOU LOUP E L’AGNÈL 


Fablo imitado de La Fontaine. 

Iéu vous hou cache pas: dimenche o bèn semano, 
Envale un cop de vin mièl qu’un cop de tisano. 
Quand vese de foutrau coumo aquel escrivan 
Qu’on chimarrant de papié blanc 
Cerco à faire veni mai d’aigo dins la vilo, 
Gachas, acò d’aqui me soulèvo la bilo, 
E se lou couneissièi, ié dirièi tout en fin: 
-I’a proun d’aigo, rascas, fasès veni de vin! - 
Lou vin dono la forço. - Escoutas ço que Basco, 
Lou qu’avié ‘no calandro, e que fasié de vers, 
Me countavo un matin de l’an dóu gros ivèr:
Pichot, quand vas au champ, óublides pas toun flasco, 
Li pus fort an toujour resoun: 
Lou qu’a di ‘quelo es pa’ ‘n coudoun! 
Un paure Agnèl nascu dins la Garrigo, 
Un vèspre, avans de rintra au jas, 
Bevié tranquilamen à la Font-de-Calvas. 
I’avié ‘n roumpu de Loup, moustre, qu’avié pa’ ‘ntrigo, 
Sourtié sa lengo, avié pas rèn manja d’un briéu, 
E vous avié ‘no fam dóu tounerro de Diéu! 
Devisto noste Agnèl, lou gusas, se i’acousso, 
I’ouvris dous foutrau d’iuel, liun de l’aigo lou pousso: 
-De-que venes troubla moun abéure, rascas? 
Se me retenièi pas, reçaupriès cènt caloto... 
L’Agnèl tout en tramblant l’espincho d’aut en bas: 
-Ah ça! mai, badinan, o manjan d’agrioto? 
Beve, mai trouble pas vosto aigo, bèn segu. 
-La troubles, sacrebiéusse! E pièi, pèr fini, gacho, 
Fau que t’hou digue, aqui i’a quicon que me cacho: 
Parlères mai de iéu i’a sèt an, dins un clu... 
Fagues pas l’estouna, bouto, hou-z-ai saupegu. 
-Dins un clu? I’a sèt an!... Coumo aurièi fa, pechaire! 
Ère encaro dedins lou vèntre de ma maire. - 
-S’es pas tus, es toun fraire, alor, laid moustrihoun! - 
-O pèr acò, sès pas sus lou Pont d’Avignoun: 
De fraire, n’ai pas cap... sièi soul de ma famiho, 
Ma maire avié fa ‘n mancamen en estènt fiho, 
E soun misto crebè, dilus i’aura dès an, 
Lou penjèron dessus la porto de Jourdan. - 
-S’es pas tus ni toun fraire, es quaucun de ta raço, 
Respoundeguè lou Loup sèns faire la grimaço, 
Car vàutri, li moutoun, li pastre emé li chin, 
Cercas tóuti pas mai qu’à me metre dedins! 
Emé toun èr foutrau me counvènes pas gaire, 
E, segu, i’a long-tèms que fiches en caire! - 
Tout d’un cop, vèn, part sus l’Agnèl, 
E, sèns fourcheto e sèns coutèl, 
Vous n’en faguè quatre moussèl, 
Envalè tout... jusqu’à la pèl! 

Vejaqui ço que i’a d’ana trempa soun mourre 
Dins l’aigo qu’es tranquilo o dins l’aigo que coure... 
S’aquel bardot d’Agnèl, pèr se leva la set,
Èro ana toumba ‘n litro en quauque cabaret, 
Lou Loup ié sarié pas ana cerca chicano... 
D’aquesto ouro sarié sèns doute un gros moutoun, 
Aurié gagna lou pres, i’aurien gansa li bano. 
Moustre! qu’acò d’aqui me seguè ‘no leiçoun, 
Cre couquin! béurièi pas dous degout d’aigo puro... 
De que voulès? Ai pòu d’envala de sansuro. 
Chascun a soun idèio... e la miéuno es ansin. 
Ma fenno toujour reno: -Ai, ço dis, Jan s’embraigo, 
S’emplastro au cabaret lou vèspre e lou matin. - 
Iéu fau pas soulamen de reproche à Catin, 
Se la batièi farié de trin, 
Ma fe! beve lou vin e laisse courre l’aigo. 


- - - 




lundi 12 mai 2014

BATISTO ARTOU : Uno Dindo maou digerido



" Les collines d'Allauch" 1862 - Paul-Camille Guigou                         
Musée des Beaux Arts - Marseille

*+*+*

Uno Dindo maou digerido 



Nouestei leitour duvon si souveni que darrieramen souto lou titre La Dindo de Moussu lou Cura, l'aven counta uno istòri arribado, la veiho de Nouvé, à n-uno marchando de galino doou marca dei Capouchino. 
En douei mot anan li rapela la cavo. 
Uno boueno voio, doou noum de Sicolo, si fent passa per lou bedot dei Grand'Carme, s'èro aproucha de la marchando que l'avié souena e l'avié croumpa uno dindo censa per moussu lou cura. Pacho èro estado facho per quienge franc. Uno porteiris, Catarino èro estado cargado per la marchando de porta la dindo à moussu lou cura que duvié li coumta lei quienge franc, counvengu. 

Sicolo èro parti emé la porteiris e un coou arriba davant la pouarto de l'agleiso, avié di à Catarino: Espera-mi un moumen que vaou preveni moussu lou cura qu'ai la dindo. 
Aquestou èro ana atrouva moussu lou Cura a la sacrestié e l'avié fa: Vous mèni uno frumo que, pecaire, es dins la pu grando misèri. Ooujo pa rintra, qu'a crento. mai ven vous trouva per que li dounessias lei mouien de croumpa un pareou de soulié à soun pichoun que es quasimen descaou. 
Moussu lou Cura avié prega Sicolo de li manda la frumo. Aquestou èro ana retrouva la porteiris, s'èro fa douna la dindo e l'avié di: Anas à la sacrestié e dirès à moussu lou Cura: Sieou la frumo en questien. E vous dounara lei quienge franc. 
Vous diren pa tout ço que si passé entre la porteiris, moussu lou cura e la marchando de galino, que serie troou long. Mai anan v'aprène co de moussu lou coumissari mounté Sicolo, recounoueissu, quaouquoi jou aprè, dins la carrièro, per la porteiris, es esta manda per la marchando de galino. 
Moussu lou cura e la porteiris sount esta apela coumo temouein. 

Catarino. — Ieou, vè, moussu lou coumissari, senso mi douta de ren, li remèti la dindo, intri dins l'agleiso e vaou à la sacrestié per mi faire douna lei quienge franc aou capelan. Moussu lou cura èro en trin de si passa lou surpelis. 
Aprè de l'agué douna lou bounjou, li foou: Sieou la frumo en questien que... Avieou panca acaba que moussu lou cura mi fa: chut! chut! asseta-vous, que sieou pressa, parlaren d'aco toutaro. Espera-mi. E vaquito que mi quiho per ana counfessa uno devoto. 
Parei que la devoto l'avié loung temp que avié pa fa la bugado de sei peca, car esperèri quasimen uno grosso ouro. Sabès, mourbinavi de manja ensin d'argent. Anfin moussu lou cura arribo e mi dis: escusa-mi, santo frumo, de vous avè tant fa espera. Aro sieou à vous. 
Alor sias la frumo en questien? Vouei, que li faou. Ebé! coumo despuei de matin, foou que douna, tenè, prenès aco, en esperant. E moussu lou cura mi mete tres franc e mièjo, tout en soou enca, dins la man. Li dieou: mai vous troumpas, moussu lou cura, es quienge franc que mi faou. Coumo l'anas? mi respouende. Quienge franc! Vous cresès alor que agui la bousso de moussu Rochifre?
Que aguès vo noum la bousso de moussu Rochifre, li rebèqui, aco m'arremarco pa. Es quienge franc que mi foou e souarti pa d'eici que noun mi leis aguès douna. Sias uno insoulento, mi fagué e bord que parlas ensin, aourès ren. Poudes v'en ana. 
Coumo pensas, courrèri pourta la cavo touto caoudo à madamo. 

Lou Coumissari. — E que fagué alor madamo? 

Catarino. — Si fagué garda sa boutigo per uno vesino... 

La Marchando. — Vouei, moussu lou coumissari, mi faguèri garda ma boutigo e anèri co de moussu lou cura mounté tout s'espliqué. Eri estado vitimo d'un marrias. 

Lou Capelan. — E, diguèri à la porteiris: Vous que barrulas tout lou franc doou jou per carrièro, se trouvas aqueou moussu, prevenes la marchando de galino per que pousque si faire paga. 

La Porteiris. — Aro que tout es esplica, vous demandi predoun, moussu lou cura, d'estre estado tant insoulento à voueste egard. Mai que voulès? Venieou per vous demanda quienge franc e cresias mi tapa lou cuou emé tres franc e mièjo. 

Lou Capelan. — Ieou cresieou, coumo va m'avié di moussu que venias mi demanda quaouca-ren per croumpa de soulié à voueste pichoun e en vous dounant tres franc e mièjo, mi figuravi foueso faire per que, despuei la veiho, fasieou que douna. 

Lou Coumissari. — Anfin tout s'esplico. 

La Marchando. — Mai qu mi dounara mei bei quienge franc? 

La Porteiris. — E ieou que mi pagara de ma pèno? 

Lou Coumissari (à Sicolo). — Recounoueissès lei fet que vous sount reproucha? Qu'avès à dire per vouesto defenso? 

Sicolo. — Ai agu tort, mai que voulès, moussu lou coumissari, avian pa lou pié à l'oustaou e ma frumo avié envèjo de manja la dindo per Nouvé e alor... 

Lou Coumissari. — Foulié pa escouta vouesto frumo! 

Sicolo. — Avès proun resoun, mai coumo èro grosso!... 

Lou Coumissari. — Es pa uno resoun per faire peta uno dindo à madamo e per lor vous prevèni que se, dins iué jou aou pu tard, madamo ven pa mi dire que l'avès douna sei quienge franc, vous garci entre lei man doou proucurour de la Republico!... 


*+*+*+*+*


samedi 10 mai 2014

Peireto Berengier : Tartarin, un bretoun - Tartarin, est-il breton?








Tartarin, un bretoun



Sabèn tóuti de quant li tres rouman de Tartarin fuguèron pau presa à Tarascoun. « Tartarin de Tarascoun » proumié, mai peréu « Tartarin sus lis Aup » mens couneigu e lou tresen, « Port Tarascoun », qu’es pas soulamen à Tarascoun que s’enverinèron contre. D’efèt, Daudet se ié trufarié dóu Felibrige, de sis titre, de sa ierarchìo, de si simbèu. D’ùni meme se ié couneiguèron. Fau pamens pas óublida que Daudet se foundè subre-tout sus un afaire que de soun tèms faguè la uno di journau : l’afaire de Port-Bretoun. Acò lou sabian deja, mai aquel afaire n’en couneissian pas proun bèn lou debana.

I’a quàuquis an pareissié « L’odyssée de Port-Breton , le rêve océannien du Marquis de Rays » que soun autour Daniel Raphalen, fasié lou poun coumplèt sus aquel afaire.

Lou Marquis de Rays, un marquis belèu pas tant marquis qu’acò, mandè dins uno isclo vers la Nouvello-Guinèio, dins li sièis cènt persouno sus quatre navire, pèr ié founda uno coulounìo. Vendié de terro que lis avié jamai croumpado, sènso ges d’autourisacioun, dins un endré que ges d’uman ié poudié resta (meme pas li gènt de la regioun). Avié jamai fa lou viage sus plaço mai lausavo la fertilita di terro e li proufié espetaclous que mancarien pas d’endrudi li courajous coulounisatour. Malurousamen la mage-part mouriguè e quàuquis-un soulamen se pousquèron establi en Australìo o rintra en Europo.

Lou proucès faguè grand brut. L’ome èro esta cubert e proutegi pèr un mouloun de maufatan espagnòu e de representant dóu Liberia. Pantaiaire ilumina o escroc counsciènt, belèu un pau di dous, de tout biais aquel afaire fuguè un drame pèr li vitimo. 

Sus plaço, li maufatan avien de titre glourious e Daudet se foundè dounc pas soulamen sus lou Felibrige. Lou « marqués », tóuti si bèn fuguèron vendu e quouro sourtiguè de presoun anè mouri dins un vilage vesin dóu siéu… Eisa de recounèisse lou paure Tartarin eisila à… Bèu-Caire.

Aquel oubrage di mai serious, presènto li doucumen autenti, lou coustat istouri, poulitic e soucioulougi de l’afaire. L’autour a fa un travai entre l’enquisto journalistico e lou travai de recerco universitàri. Uno bello resulto.

Nous rèsto que de relegi « Port-Tarascoun » emé d’àutris iue!

Peireto Berengier





*+*+*

jeudi 8 mai 2014

P. Bigot : LOU TOUNALIÉ - le tonnelier










LOU TOUNALIÉ 




Davans sa porto, un matin, 
Pèr recata lou bon vin, 
Lou tounalié travaiavo, 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Lou tounalié travaiavo. 

-Me drevihes moun enfant, 
Tounalié, piques pas tant, 
O vai-t’en d’aqui dessouto. 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
O vai-t’en d’aqui dessouto. 

Noste grand es pus malaut, 
Tounalié taiso-te ‘n pau, 
O tèn-te dins ta boutigo.
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
O tèn-te dins ta boutigo. - 

Zou! viro que viraras, 
Zou! pico que picaras, 
Lou tounalié travaiavo. 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Lou tounalié travaiavo. 

Picavo, lou malurous, 
Car, pechaire! èro amourous, 
Aimavo uno fiho richo. 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Aimavo uno fiho richo. 

Nèno avié d’escut, de bèn, 
El, pechaire! avié pas rèn 
Que si dous bras e sa masso. 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Que si dous bras e sa masso. 

Li gènt de Nèno èron du, 
Lou voulien pas sèns escut, 
Mai sa fiho lou vouguèsse, 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Mai sa fiho lou vouguèsse.

E Nèno, à forço d’aima, 
De langui, de se mina, 
La pauro! toumbè malauto, 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
La pauro! toumbè malauto. 

Un matin, lou brut d’un clas 
Dóu garçoun toumbè li bras... 
Cour à la porto de Nèno.
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Cour à la porto de Nèno. 

Ouvris... Pas res dins lou lié... 
Dins la caisso, un menusié 
Clavello la pauro morto. 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Clavello la pauro morto. 

Fol, ausso lou linçòu blanc, 
E poutounejo en plourant 
Lou front jala de sa mìo. 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Lou front jala de sa mìo. 

Dóu jardin couris au bout: 
-Vène emé tu, Nèno! e zou! 
Se trais dins la pouso-ranco. 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Se trais dins la pouso-ranco. 

Batudo dóu ventaras, 
Bagnado dóu plouvinas, 
Sa pauro amo au cièl arrivo, 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Sa pauro amo au cièl arrivo, 

Lou Bon Diéu, d’un èr facha, 
Ié faguè: -Pèr qu’as mounta? 
Iéu t’avièi pas manda querre. 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Iéu t’avièi pas manda querre. 

Coumenço de davala 
E de tourna travaia 
Pèr nourri ta vièio maire.
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Pèr nourri ta vièio maire. - 

Vers la niue, lou paure enfant, 
Plourous, sus un nivo blanc, 
Davalè dins sa boutigo. 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Davalè dins sa boutigo. 

E viro que viraras, 
E pico que picaras, 
Jusqu’à l’aubo travaiavo, 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Jusqu’à l’aubo travaiavo. 

E quand lusissié, 
Coumo un fume dispareissié 
En glissant long di muraio... 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
En glissant lon di muraio... 

Travaiè pendènt vint an, 
La niue, pèr gagna lou pan, 
Lou pan de sa vièio maire, 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Lou pan de sa vièio maire. 

Diéu aguè’au bout d’aquel tèms, 
Pieta dóu paure doulènt. 
Un matin quaucun lou sono, 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Un matin quaucun lou sono. 

Tounalié, piques pas pus: 
A pas pus besoun de tus, 
Es morto, ta pauro maire,
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Es morto, ta pauro maire. 

Sièi Jesus mort sus la crous, 
I pecadou malurous, 
Dóu cièl vène ouvri la porto, 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Dóu cièl vène ouvri la porto. 

Tounalié, vène emé iéu... 
E l’ome e lou Fil de Diéu 
Ensèmble au Cièl s’enanèron. 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
Ensèmble au Cièl s’enanèron. 

E souto un blanc amenlié, 
Nèno emé lou tounalié, 
I pèd dóu Bon Diéu s’aimèron. 
Pan, pan, pan, 
Pan, pan, 
I pèd dóu Bon Diéu s’aimèron. 




*+*+*





mardi 6 mai 2014

Peireto Berengier : L’eirau de Caissargue









L’eirau de Caissargue



Passas e repassas de-longo au meme endré e souvènt sènso vous arresta. Es bèn ço que m’es arriba e segur que siéu pas souleto… Sus l’autorouto entre Nime e Arle i’a un eirau poulidet emé si ginèsto en sesoun, si coulouno à l’antico e sa perspeitivo d’auciprès que vous espanto ! I’a tambèn, dins un cantoun pamens bèn signala, un museon preïstouri ; mai quau se i’arrèsto ? Ai vergougno de dire qu’après d’annado e d’annado me ié siéu soulamen arrestado l’an passa, em’uno amigo. E quete regrèt de l’agué pas fa pus lèu. 

Aquéu pichot museon es poulidamen presenta e de mai es à gràtis ! Sèmblo que d’estiéu i’aguèsse quaucun pèr vous aculi mai en autouno erian souleto. Tre l’intrado un « espioun » atubo l’eleitricita e tout pren vido. Uno voues agradivo vous esplico ço qu’èro la vido vidanto dins lou Lengadò à l’Age dóu Couire e vous mèno d’uno veirino à l’autro.
Vai ansin que fasès couneissènço de la Damo de Caissargue e de soun vilage. Ié vivié, 3000 an avans J. C. uno coumunauta de païsan e de pastre. Li vilage èron de fougau pèr la coumunauta que fasié veni de bladarié e abarrissié de pichòti bèsti adoumejido. Fasien peréu cassaire e pescaire e rapugavon dins la naturo.
Sabien s’afaire dóu terraire e avien basti dins la plano de tibanèu de bos e d’argielo quouro dins li colo de garrigo se fasié de casau à pèiro seco.

D’aquéu tèms, à la fin dóu Neoulitique, se multiplicavon, dins lou Lengadò, li toumbo couleitivo. Mai dins aquesto plano vistrenco, èro pas eisa de trouba de croto o de mounta ipougèu e sibournié. Countuniavon dounc d’ensepeli li gènt cadun soun trau, dins la terro, emé de presènt quand toumbavo lou cas. Li cadabre i’èron replega en « position folâtre contractée »…
E la Damo de Caissargue ? Elo, dourmié despièi 5000 an sus lou site dóu Moulin Villier. Tenié de 25 à 30 an e pourtavo un coulié de couquihage de mar.
Dins li veirino, se vèi de maqueto de toumbo, de jasso, d’óutis de pèiro e d’os, d’eisino pèr couire e serva lou manja, de recoustitucioun di travai di champ e plen de causo di mai interessanto e presentado d’un biais forço agradiéu e pedagougi.

Quand vous dison que fau faire pauseto, regulié, quand roulas sus l’autorouto, pensas dounc à la Damo de Caissargue que vous espèro !


Peireto Berengier