mardi 14 avril 2015

Aubanel : LI BELOIO DE LA MORTO








LI BELOIO DE LA MORTO 





Anen, dins lou mirau, nòvio, miraio-te: 
Arregardo ti bras, e ti man, e ti det; 
Arregardo toun còu, toun sen e tis auriho: 
Siés bello! de pertout l'or e lou diamant briho. 

As pas crento, o jouineto, e lou véuse èi countènt! 
Vai! te crèigues pas tant, femo, qu'a passa tèm, 
Em'aquéli diamant, em'aquéli dentello, 
Coume tu, mai que tu, la morto fuguè bello! 

O, roso èro sa caro e dous soun parauli; 
O, sa bouco èro fresco e soun rire pouli; 
Pèr elo, de l'amour èro alor la primo-aubo; 
O, roso èro sa caro, e blanco èro sa raubo. 

Tu, mounte èi toun amour? Mounte vas te nega? 
Agradaves au vièi, te siés facho paga: 
I'a pancaro sièis mes que l'autro es en susàri, 
O chato! e, sèns respèt, i'as cura soun armàri! 

Vai! dintre toun mirau, nòvio, miraio-te! 
Arregardo ti bras, e ti man, e ti det; 
Arregardo toun còu, toun sen e tis auriho: 
Siés bello! de pertout l'or e lou diamant briho. 

Oh! siés bello! — Pamens, pèr te metre en camin, 
Laisso veni la niue, que lou chereverin, 
Lou brama dis enfant, aquest vèspre, t'espèro... 
Nòvio! sounjo à la morto, eila, dessouto terro! 

Camino d'escoundoun, camino sènso brut, 
E se 'n cop tornes, pièi, 'mé lou tèms sournaru, 
Vai plan, sus l'escalié, vai plan, davans ta porto, 
O femo, en arribant, de pas trouva la morto! 



*+*+*+*

dimanche 12 avril 2015

Dal Falco : eclissi di sole -






eclissi di sole 



(20 marzo 2015)




apro la finestra
in soccorso al sole che resiste;
raccolgo la giacca,
raddrizzo le scarpe,
richiudo il libro 
e mi siedo,
affinché l’ombra 
attraversi decisa il mattino,
scivoli via senza inciampi,
torni, ora, alla casa stabilita,
sia nuvola, nient’altro che un sospiro,
un’onda lieve che risciacqui la riva
del giorno

guardo brillare i tetti di luce radente
come dopo un piovasco di stelle
come pozze serali di mare,

e incupire intonaci e marmi
mentre prive di sfondo 
stanno le torri,

mentre l’ombra si spande
dall’alto,
scansa l’orizzonte
e si prende lo zenith,

mentre a voli stretti e versi affrettati
s’allunga la fila di uccelli sui tetti


vendredi 10 avril 2015

TEODOR AUBANEL : LA MIÓUGRANO ENTRE-DUBERTO - 2 extraits










L'ENTRELUSIDO 





A WILLIAM C. B. WYSE 
DE WATERFORD (IRLANDO) 



Ami, la pouësio es coume lou soulèu: 
Trelusis sus lou mounde, e l'escaufo, e fai viéure; 
Dins tóuti li païs, tóuti podon lou béure, 
Aquéu soulèu di jouine, e di fort e di bèu. 

Urous quau ié saup courre, urous quau lou saup vèire! 
Trelusis pas toujour, tambèn a soun tremount. 
Aquelo plueio d'or, quand toumbo d'eilamount, 
Coume à-n-un vin de Diéu fau ié pourgi soun vèire. 




+*+*+*+






LOU MES DE MAI 



A M. SAINT-RENÉ TAILLANDIER


Galant mes de Mai, 
Tant fres e tant gai, 
Vènes, vènes mai, 
E tout se reviho; 
Èi jour bon matin, 
E dins l'aubespin 
I'a milo refrin 
Qu'encanton l'auriho. 

E lis amourous 
Atrovon bèn dous  
D'èstre dous à dous, 
A la vesperado;  
Car, pèr uno amour  
Franco de coumbour, 
Vau mai l'escabour  
Que la matinado. 

Jouvènto e jouvènt 
Caminon ensèn: 
Rison de pas rèn, 
Sachènt pas que dire; 
Rison se 'n tavan 
Ié passo davan, 
E coume d'enfant 
Rison de soun rire. 

Parlon pas d'amour. 
Parlon d'uno flour, 
O de la coulour 
Dóu nivo que passo, 
D'un perdigaloun, 
O d'un mouissaloun, 
O d'un auceloun 
Que ie fai la casso. 

E de tout ansin 
Parlon pèr camin: 
Se quauque gros chin 
Japo e se destaco; 
S'an ausi sibla 
Lou pastre qu'eila, 
De-long dóu valat, 
Abéuro si vaco. 

Se lou roussignòu 
Que couvo sis iòu 
S'amato de pòu 
Dins la bouissounado... 
Chut! pèr escouta 
Soun poulit canta, 
Se soun arresta 
Davans la nisado. 

E, de-fes que i'a, 
Pèr trop babiha, 
Zino a resquiha; 
Mai lou calignaire, 
Lèste coume un cat, 
Laisso pas brounca 
Zino, qu'a manca 
D'ana ’u sòu, pecaire! 

Se trovon pouli: 
Rèn qu'acò-d'aqui 
Gardo de langui. 
Zino èro à la voto; 
Éu prenguè sa man, 
Pièi en tremoulant 
Ie diguè tout plan: — 
Ma bello mignoto! 

Vaqui d'ounte vèn 
Que jouvo e jouvènt 
Se parlon souvènt, 
E calignon foço; 
Se calignaran 
Belèu bèn quatre an, 
Mai s'embrassaran 
Bèn avans la noço. 

Tambèn se, d'asard, 
Quauque palamard, 
Ié crido: — Tant tard, 
Barrulas encaro? — 
Tè! de-qu'èi que vòu? 
Respondon, qu'a pòu?...  
Sabèn li draiòu 
E la luno es claro. 


*+*+*+*



mercredi 8 avril 2015

Peireto Berengier : L’óulivié en Ardecho







L’óulivié en Ardecho



Dins lou sud de l’Ardecho, proche lou bos de Pajóulivo, dins la viloto di Vans, un museon di mai requist vous espèro. Noun pas un, mai tres museon ensèn.

D’efèt, la proumiero partido, es lou museon d’istòri de l’endré. Despièi la fourmacioun dóu païs e la preïstòri fin qu’i tèms mouderne : civilisacioun, culturo, arqueoulougìo forço richo, geougrafìo e geoulougìo… E tant vau dire qu’en geoulougìo, i’a un tresor vertadié. Especialisto o noun, n’aurés plen lis iue. 

Uno autro partido se devino lou museon Liebaud Ollier, aquéu cirurgian de l’endré, creatour de la cirurgìo ourtoupedico. Aquí, fau de courage pèr regarda lis estrumen que servien dins lou tèms e li fotò dis endeca avans e après intervencioun. Quand pènse que sian à se plagne…

Entre li dous i’a lou museon de l’óulivié que sa culturo es lou gros afaire de l’endré.

Un pau d’istòri

L’óulivié nous vèn d’Asìo minouro, mai aro, bonodi lis estùdi ADN, sabon que n’i’avié tambèn au pounènt de la Mediterragno. Africo, dóu Nord, Espagno, Corso, Sicilo, i’an trouban de meseioun e de bos carbounisa que daton de mai de 8000 an. Es li Fouceian que menèron l’óulivié à Marsiho fai d’acò 2500 an, mai Prouvènço couneissié deja l’aubre dins sa formo sauvajo (ouleastre).
Es au siècle VIII que se parlè pèr lou proumié cop de l’óulivié en Ardecho. I’arribè emé lis envasioun arabo. Au siècle XV, li moulin se desvouloupèron, se multipliquèron e la culturo de l’óulivié s’espandiguè. Malurousamen, lis gros ivèr de 1837 e 1870 li faguèron tóuti peri.

Au debut  dóu siècle XX, la prouducioun arribè à soun pountificat emé 500 000 aubre de recensa. Pièi fuguè l’ivèr de 1956 e, dins la niue dóu 2 de febrié, 6 milioun d’aubre periguèron pertout. En Ardecho fuguè un massacre. La maje part dis óulivié fuguèron derraba e pas ramplaça. Li moulin barrèron.

En 1990,  avian tout bèu just un centenau d’eitaro d’óulivié encaro esplecha e que dounavon 30 touno de fru. Mai en 1995, tournèron planta 5000 aubre cade an e l’ouleïculturo ardecheso se reviscoulè.

Lou reviéure de la culturo

Aro, en Ardecho, couneissèn 35 varieta bèn caraterisado geneticamen e asatado au climat un pau dur. Encaro que l’óulivié vèn soulamen dins lou sud dóu despartamen ! Plus aut, i’a trop de gelado. Nòstis óulivo an de poulit noum que ié disèn Aubenco, Negreto, Rougeto, Bè-de-cese, Blanco de Païsac, etc… Dison que sian lou despartamen que i’a lou mai grand noumbre de varireta ! Pèr faire veni d’óulivié fan greia de meseioun o bèn repicon de bouturo o de rejit.

Segound lis endrech e la drudiero dóu sòu planton sarra o noun ; acò pòu ana d’un centenau à un milié d’aubre pèr eitaro… S’óucupon  dóu sòu coume lis àutri païsan mai souvènt laisson veni l’erbo pièi la segon e n’endrudisson la terro. Poudon lis óulivié just après l’ivèr e acò’s touto uno sciènci, i’a de mouloun de biais de faire. I’a tambèn un fube de bestiouleto e de champignoun que ié volon mau à nòstis óulivié e es dificile de lucha sènso pourta tort is ome e à l’envirounamen. Se pòu faire emé de proudu de l’agriculturo bioulougico mai es pas toujour proun eficace. Pèr li champignoun, s’utiliso lou couire qu’es pas tant marrit.

Lis óulivié flourisson en jun mai degun se n’aviso que li flour soun talamen pichoto… Mai se i’a de fru, es bèn que i’a de flour ! Culisson lis óulivo tre nouvèmbre e fin qu’en janvié, tout acò à la man pèr aquéli qu’amon sis aubre, mai n’i’a qu’an de mecanico que brandusson o penchon lis aubre. Li moulin es parié, soun mai o mens mecanisa. Pèr li mai tradiciounau utilison la presso, lis autre utilison la centrifujouso. Mèfi ! pamens d’aquéli qu’auson d’apoundon d’óulivo estrangiero i nostro… 

La prouducioun

Em’acò, se lou mounde douno 3 milioun de touno, la Franço, 5000 touno, l’Ardecho, es fiero de si 100 touno.
En Franço utilisan 100 000 touno d’òli d’óulivo, 1 ½ litre pèr an e pèr persouno ; li Grè soun li champioun emé 20 litre pèr an e pèr persouno ! En Ardecho se partejan au còu de Mezilhac entre Ardecho à l’òli e Ardecho au burre… Dins lou sud, aproufichan dounc dis 98% d’acide gras e de trigliceride de noste bon òli e di 2% de si poulifenòu e antióussidant. Segur, qu’en Ardecho coume aiours, l’òli vierge estra es lou meiour. Lis òli rafina e li grignoun soun pas vendu en Franço…

Nòstis òli ardechés podon èstre frucha verd o intense em’uno óudour e un goust d’erbo, de fueio e de cachofle crus, frucha madur o lóugié que sènton la poumo, lis amelo e li fru rouge, frucha negre o ancian que sènton la counfituro, li champignoun, lou cacao…

L’òli d’óulivo, lou sabès fai de bèn pèr lou cor, lis artèro e li courado. Se devino quàsi uno poutingo vertadiero. Abeisso peréu li risco de diabèto e d’óubesita, espargno di cancèr  dóu sistèmo digestiéu, lucho contro li malautié enflamatòri, li rumatisme o l’artrito qu’es tant eficaçe coume l’ibuproufène ! Emé l’òli d’óulivo avès tambèn l’espèr de vieii miés, sènso vous alzheimerisa e sènso perdre la resoun…

Adounc, tout es bon pèr l’òli d’óulivo. En Ardecho e dins noste Miejour sian chançous !



Peireto Berengier


lundi 6 avril 2015

Pau Amargier : D’Efèso à la coumbo dóu Vernet






D’Efèso à la coumbo dóu Vernet


Destimbourla coume tout lou mounde pèr l’atualita tragico de l’A-320 que s’escrachè i’a gaire e que trèvo de-longo nòstis esperit, l’endeman de la catastrofo, quand coumençavo de se decela la verita, tout d’uno mi pensado se virèron vers ço que poudrian dire lou « coumplèisse d’Erostate ».

Erostate èro d’Efèso e vivié en plen siècle IV av. J. C. ; un jouvènt tout ço que i’a de bèn, mai ignoura de tóuti quouro éu pantaiavo que d’uno causo : èstre couneigu dóu mounde entié. Pèr capita, tirè li plan d’un cop de mèstre : encendia ço que se devinavo lou tresor lou mai precious dis Efesian, lou tèmple d’Artemiso, sa divesso de la fegoundeta (avèn serva l’estatuo qu’adournavo lou santuàri). Erostate fuguè puni à soun tour pèr lou fiò e soun noum fuguè enebi de lou prounouncia que riscavon la peno capitalo aquéli qu’aurien manca à la règlo. En’i’aguè que parlèron…

Or, li counfidènci facho à la prèsso alemando pèr l’amigo dóu souto-piloto, nous revèlon qu’avié plusiour cop repeta despièi quauque tèms « qu’un jour lou mounde entié sauprié soun noum ».
Belèu qu’avié legi tambèn la letro ounte lou pouèto Rilke fiso à-n-un ami « que la vido ié sèmblo coume penjado en dessus d’un toumple sèns founs » (en alemand, Bodenlos).

Plusiour cop, la coumpagno dóu souto-piloto, dins li darrié cinq mes qu’avié parteja sa vido l’ausiguè crida dins si niue de chaucho-vièio « on sombre, on sombre ». Sarié-ti pas un pantai premounitòri qu’ai ! las capitè dins la coumbo dóu Vernet ?

Ate moustrous decida pèr lou souto-piloto criminau respounsable de tant de patimen – « âbime sans fond » – que poudèn que faire nostre.


Pau Amargier


samedi 4 avril 2015

Peireto Berengier : Lou cant de l’erso







Lou cant de l’erso


Poudès cerca lou noum d’Alan Brunaud sus Internet, n’en troubarés de mouloun, mai pas lou nostre, pas lou bon. 
D’efèt, Alan Brunaud, pouèto prouvençau, es un ome discrèt, belèu trop raport à l’interès de soun obro. Noun pas brasseja sus li pountin, Alan Brunaud s’acountènto, pàsi e umble, d’Escriéure. E lou plus bèu, es que nosto lengo es pas (èro pas) la siéuno. Alan Brunaud, un ome dóu Nord, un Parisen, faguè mèstre d’escolo eilamount avans que d’acaba sa carriero à Niouns e de se retira pièi à Iero. 
Sus la coustiero, s’apassiouno pèr lou païs, e coume lou miés canta qu’en prouvençau ? Es dounc dins la lengo apresso, mai dins la lengo dóu cor, que nous pourgis despièi quàuquis annado de pouèmo requist. Pouèto, l’èro despièi que, dins si quinge an, un proufessour de francés i’avié fa descurbi la pouësìo. Vitour Hugo, Aragon vènon si mèstre. 

Mai Alan Brunaud a uno autro passioun, li viage, la mar e lis isclo luenchenco. Segur qu’à Iero avié tout pèr nous pourgi Lou cant de l’erso !

Li vue partido d’aquéu recuei nous dison tout de ço que fai l’èime founs dóu pouèto : Marino, Prouvènço, Iero, Felibrige, L’amour, La mort, Antiho, Camin d’erranço. 

E verai, que trouba tout acò dins si vers em’un pau de mistèri en mai…

- Regardo-lou aquéu navire 
Qu’estrasso e la mar e la niue, 
- Que passo fièr davans tis iue 
- Mé sa carguesoun de mistèri, 
De baudour e de treboulèri. » 

e de recouneissènço…

T’óublidan pas Mistral, davans l’eternita ; 
As mes lou culte en nous, ardènt, de la bèuta 
E dóu mite soulàri. Avèn sachu t’entèndre. 
T’avèn vougu segui. Sian lèst à te defèndre. » 

Devèn pas óublida de dire que la formo es tant requisto coume la lengo e lis idèio e devèn pas óublida nimai li poulìdis ilustracioun e li versioun franceso de l’autour !

E pièi venguè un jour d’esmai, 
Un jour à flour de pouësìo… 

Gramaci Alan !


Peireto Berengier


Lou cant de l’erso, pèr Alan Brunaud - Ed. Culture et langue d’oc - bi-lengo – 172 p. en 15 x 22 -15 € mandadis coumprés. De paga e coumanda à : Alain Brunaud - Les Jardins du Roy (Bât. B1) - 60 rue du soldat Ferrari - 83400 Hyères.



jeudi 2 avril 2015

Peireto Bérengier : En Ceveno







En Ceveno


Un nouvel óutis vèn d’espeli is edicioun Aigo-Vivo ; es lou cartabèu dis escrivan de lengo cevenolo dóu siècle XVI à vuei. Un travai interessant e que nous fai descurbi un mouloun d’escrivan óublida. L’autour, Ive Gourgaud, a représ, de segur li noum que soun dins lou diciounàri de Jan Fourié mai a peréu espepidouna un mouloun de journau e de revisto. A pouscu ansin apoundre de noum nouvèu e d’entre-signe nouvèu à-n-aquéli que couneissian. Aquéu repertòri cuerb tóuti li cantoun cevenòu (d’avans la farlatarié d’aquest an) de l’Ardecho miejournalo au nord de l’Erau, dóu Gard à la pouncho aveirounenco de Nant.

Li caratèro soun diferènt se lis autour an publica soulamen en revisto, s’an publica mai de 100 pajo o noun, se soun dins lou Fourié o noun, etc. Aquéu repertòri coumplèto urousamen la gramatico e l’Antoulougìo cevenolo dóu meme autour, que vènon d’espeli.

L’autour a apoundu uno bibliougrafìo, un classamen dis autour pèr cantoun (e varianto dialeitalo) e lis escais-noum couneigu.

Lou libret de 56 pajo costo 5 € franco. Lou fau coumanda à l’autour em’un chèque à soun noum. (M. Gourgaud, 56 av. du 8 Mai, 30520 Saint-Martin-de-Valgalgues).



P. B