mercredi 20 janvier 2016

J. d'Arbaud : LOU MATIN NOU







LOU MATIN NOU 


Au matin clarinèu, vers lou soulèu levant,  
Moun aubre, renadiéu, pos espandi ti ramo:  
La cansoun di favard s'ausis à la calamo  
E l'aubo que blanquejo a coucha li trevan. 

S'en vai l'aspro sesoun di ruscle e di chavano.  
Aparo-me sout toun fuiun, moun pitre es fort.  
Sus ta rusco, apieja, pode vira moun cor  
I rounflado de l'auro o de la tremountano. 

Ere las. Tant d'oumbrun avié nebla mis iue;  
Amave plus lou jour o la douçour de l'aire  
E n'ère davans tu qu'un paure enfant sounjaire  
Quand l'óudour de la roso a passa dins la niue. 


Mai dins lou matin nòu, moun sang s'escarrabiho,  
Ma man, un cop de mai, taio lou ramas verd  
E vole qu'amourous, l'eissame de mi vers  
Mounte dins toun fuiun coume un grand vòu d'abiho. 

E se, de-fes, la biso en venènt, dóu trescamp,  
S'encagno e fai bounda l'erso de la calanco,  
Tanco-te, que iou rounfle en boufant dins ti branco,  
À la liunchour di terro espandira mi cant. 


lundi 18 janvier 2016

Bouissiero : LOU BOUDDHA - * - RETRA DE CHINESO







LOU BOUDDHA 



BRULAVON un oustau nòsti soudard vincèire; 
Lou mèstre emé si fiéu peralin fugissié 
Souto la fusihado; e sus l’autar di rèire, 
Liuen d’apara l’oustau, l’autar e li vièi crèire, 
Is ome aloubati lou Bouddha sourrisié. 

Quant d’ouro an debana desempièi! Mounte es aro 
L’oustau? Mounte es lou diéu poupu de quau la caro 
Sourrisènto retrais lou sort indiferènt? 
E souto lou cèu mut, quand l’ome prègo e crido, 
Revese dóu Bouddha li gauto acoulourido, 
E sa fàci de luno, e si vistoun seren. 


1888.


*+*+*+*




RETRA DE CHINESO 



SABE eila, dins lou ple dóu vabre ounte degruno, 
Un oustaloun. Aquito, i bèlli niue de luno, 
Iéu veniéu douçamen, coume un trevant, treva... 
Aqui, sus lou gipas dóu lindau, ai trouva 
Lou retra d’uno enfant chineso; sèmblo rire, 
A vous faire ploura. L’escoute, e m’aujo dire 
Si pantai de quinge an, soun proumié juramen; 
Pièi esto mudo, pauro! e sounjo tristamen. 
— O, taiso-te, chatouno! après quauco bataio, 
Moun cor a devina ço qu’an vist li muraio: 
Sus quant de lié d’asard avèn durmi, coumpan! 
— Gardo-me toun mistèri, o ma chineso bruno! 
E parlo soulamen di dous vèspre d’antan 
Ounte toun amo en flour flourissié sout la luno! 



1888.

*+*+*

samedi 16 janvier 2016

Glaude Lanet : LOUIS FOUCARD - présentation (1852 - 1915)




LOUIS FOUCARD (1852 - 1915)



Aquest an marco lou centenàri de la mort de Louis Foucard, un artisto di mai esmouvènt dóu Marsiho 1900.

Nascu à Marsiho lou 9 de nouvèmbre 1852, dins lou quartié de la Plano Sant-Michèu, èro l’einat d’uno famiho moudesto. Soun paire, Esperit Pèire Foucard, fasié oubrié massoun e sa maire Jóusefino Rousalìo Martin, restavo à l’oustau.

S’abarriguè dins aquéu quartié de la Plano, forço presa di Marsihés. Lou curat de la parròqui remarquè si bon resultat escoulàri e l’ajudè persegui sis estùdi segoundàri au Pichot Semenàri. Malurousamen, soun paire defuntè soude e ié fauguè quita l’escolo pèr cerca de travai afin d’ajuda sa maire abarri la famiho.

Faguè sauto-gandolo e coume avié de gàubi pèr lou pianò, cerquè de s’emplega dins li balèti e li councert poupulàri. Voulié mai que mai mounta sus sceno e jouga la coumèdi. Avié vint an quand un direitour de salo marsiheso lou remarquè e lou faguè jouga. Apareiguè ansin i Bouffes Provençales à Castelano, au Chalet Lyrique au Chapitre, au Théâtre Chave e i Menus-Plaisirs. Cade cop aguè de sucès e coumençè de jouga li pastouralo. Avié tambèn de sucès quand s’enmascavo en repetiero dóu marcat o en peissouniero marsiheso. Encapavo à ravi li geste, lou biais de dire acoulouri di partisano, persounage impourtant dins la vido marsiheso, que parlavon de tout, sus tout e mai que mai sus la vido soucialo e poulitico de la vilo.

Fasié verai au poussible e lou demandèron sus li scèno parisenco ounte triounflè, mai s’entournè à Marsiho que se pensavo que soun tiatre èro pas fa pèr li gràndi salo.

Apoundeguè à soun ativeta tiatralo d’intervencioun dins lis istitucioun catoulico, li bònis obro, lis acamp de famiho e li saloun de la bono soucieta. Èro capable de teni la sceno d’ouro de tèms, en mesclant pianò, cant, pichòti sceno e mounoulogue.

En abriéu de 1881, ourganisè un pichot tiatre de marioto, les Pupazzi, subvenciouna pèr la vilo e lou presentè dins li saloun de la bono soucieta marsiheso.

Fuguè pièi lou Théâtre de Titeis, de titèio mecanico, que ié permetien de moustra uno satiro fino de la soucieta marsiheso. Proumiero representacioun en 1888, dins la salo Revello.

En 1899, durbiguè, carrierio Tapis-Vert, un belen mecani, belen-pastouralo vo belen parlant, que metié en sceno un mouloun de pichot persounage anima pèr la bagueto de Foucard e pèr tout un persounau escoundu dis espetatour.

La memo annado, counseia pèr Toussant Samat, lou direitou dóu Petit Marseillais, Louis Foucard faguè mounta uno grando baraco de bos, emé sceno, pountin pèr la parado e li decor necite. L’istalè sus la Plano pèr la fiero tradiciounalo de Sant-Lazàri.

Lou Salon-Théâtre, Foucard ié vai presenta noumbre de peço siéuno dóu tèms de la fiero en avoust e setèmbre, em’un fuble d’espetatour.

En 1889 tambèn, pèr li fèsto dou 25en centenàri de la vilo, Foucard fuguè carga dis espetacle poupulàri gratis dins li quartié e fuguè causi pèr guida dins Marsiho li noumbrous representant de la presso naciounalo. Sa cantato prouvençalo en dialèite sant-janen qu’escriguè pèr l’óucasioun fuguè messo en musico pèr lou coumpousitour Tricon, daverè li joio e ié vauguè d’èstre guierdouna de la medaio d’or de la vilo de Marsiho, pièi en 1900 dis paumo academico.

À la fin de 1899, Foucard escriguè e faguè representa uno Grande Pastorale, en 5 ate, au tiatre Chave que beilejavo e ramplaçè ansin la pastouralo Gautier, dóu noum de l’ancian direitour. Nouvèu sucès poupulàri inmènse e que durè d’annado.

Foucard faguè tambèn journalisto e coulabourè mai o mens regulié, à la presso escricho : Le Soleil du Midi ounte tenié uno crounico prouvençalo cade dilun fin que mouriguèsse, l’Armana Prouvençau, L’aïoli, L’Armana Marsihés, La Cornemuse, Lis Annalo dóu pople de Prouvènço, lou Gau, lou Rampèu, La Sartan de Pascal Cros, ounte ilustravo de nèrvi e de partisano dins si Facho Marsiheso.

Foucard se faguè marca au Felibrige en 1891, reçaupeguè de noumbróusi letro de coumplimen de Frederi Mistral e participè en noumbre de manifestacioun ourganisado pèr li group marsihés e en d’acamp esteriour.

Es éu qu’empurè lou mounde pèr reviéuda L’Amistanço dei Troubaire Marsihés, après la mort de soun atour mage Poulidor Pfugler, en juliet de 1912.

Louis Foucard mouriguè d’uno coungestioun cerebralo lou 19 d’abriéu 1915, à Marsiho, proche lou Palais Longchamp. Quàuqui jour avans, maugrat que fuguèsse sourd e que ié vesié plus gaire, jougavo encaro pèr li blessa de guerro à l’espitau militàri de Marsiho, ço que faguè dire à soun grand ami Valèri Bernard, dins soun laus funèbre, davans un fuble d’ami fidèu : « Coume la cigalo, es mort en cantant ».

Lou 9 de nouvèmbre 1952, sus uno idèio de la soucieta ? Prouvènço !, que n’èro membre, Marsiho counmemouravo lou centenàri de sa neissènço, emé l’ajudo dóu majourau Jùli Contencin que representavo lou capoulié Frederi Mistral nebout, Jòrgi Reboul, Pau Gard, Ounourat Baude, Fernand Ben, etc.

Devèn remarca que Foucard fuguè de segur lou proumier atour marsihés d’agué leissa uno marco cinematougrafico, en estènt que lou filmèron, li fraire Lumière, à Lioun, à l’óucasioun d’un espetacle pèr li pichot, en 1895.

Un felibre marsihés que devèn garda e ounoura sa memòri.

Glaude Lanet





*+*+*



jeudi 14 janvier 2016

J D'Arbaud : PRIMO AUBO






PRIMO AUBO 


Ai, touto la niue, sounja-fèsto.  
Pèr pausa moun sang en coumbour,  
À la vitro mete ma tèsto,  
Es jour. 

À la frescour de la primo aubo  
Caminon li couble atala;  
Vese, à la plouvino, ta raubo  
Voula; 

Plega dins sa jargo de lano,  
Un pastre vai garni si nau;  
Entènde canta dins la plano  
Li gau. 

Mai la fenèstro es lèu barrado  
E tourne mai à ma foulié:  
Veici la pouncho enribanado,  
Lou lié. 

— S'un matin vesiéu, chato douço,  
Quand lou jour trauco li neblas,  
Blanqueja sus ma vano rousso  
Ti bras; 

À l'ouro que s'en vai la luno,  
Se vesiéu souto mi ridèu,  
Dins li dentello de la fluno,  
Toun péu; 

e sentiéu, dóu lin que t'acato  
E que recato ta bèuta,  
Lou prefum de toun cors de chato  
Mounta; 

Belèu, diriés: — L'Aubo es pèr orto,  
Es grand jour, lèvo-te, moun rèi,  
Un rai is asclo de la porto,  
Parèis.  

— Ma bello, diriéu, que te guèire!  
N'ai talamen passa de niue, 
Sènso un poutoun de tu, sèns vèire  
Tis iue! 

Laisso la chambro pestelado,  
Douno-me ta pichoto man,  
Veiren lusi la souleiado  
Deman. 

Mai de-longo sounja, rebuso.  
E pamens, dins mi bras, aqui,  
Touto la niue, te sentiéu, nuso,  
Dourmi. 





mardi 12 janvier 2016

J D'Arbaud : LOU POUEMO






LOU POUEMO 


Faire un pouèmo! Estre la branco  
De l'aubre, l'erbo dóu relarg,  
Estre la lus mouvènto e blanco,  
Èstre la mar. 

Emé d'oumbrino e de calamo.  
Faire un pouèmo! Estre la niue.  
L'oustau s'endor; barro toun amo,  
Barro tis iue. 

L'estiéu, pèr tu, meissouno. Raubo  
À la garbiero di long jour;  
Abro toun cor au fiò de l'aubo  
E de miejour. 

Fau, voulountous, maugrat li cimo  
Desfuiado e maugrat l'ivèr,  
Dins lou rounfle alarga li rimo  
Emai li vers. 

E de la terro respelido  
Estre l'óudour, li rai, lou cant,  
Faire un pouèmo emé ta vido,  
Emé toun sang. 

Sout lou cèu blu, sèns lou sousta, 
Lou fièr Lausié qu'aviéu planta  
Se tanco, 
Tóuti li jour vese mounta  
Si branco. 

Sa cimo béu l'eigage fres, 
Soun racinage, dins lou gres,  
S 'aganto, 
Rounflo au vènt soun fuiage espés  
E canto. 

À toun ounour, vole, verai, 
Ié marca toun noum: cavarai  
Enjusco  
Lou bos sinous e taiarai  
La rusco. 

E dóu mai l'aubre escalara, 
Dóu mai lou mounde gardara  
Memòri: 
Pèr un poutoun, te soubrara  
La glòri. 



dimanche 10 janvier 2016

Bouissiero : APRÈS LA BATAIO - LOU VIN DÓU SÓUDARD




APRÈS LA BATAIO 
LOU VIN DÓU SÓUDARD 


La famino au vèntre cracino, 
Sóudard! après noste prefa, 
Jour de bataio, à la cousino 
Atrouverian rèn à brafa. 

La niue toumbo sus la bataio, 
E s’encourron à l’ourizount 
Li Tounkinés, sàcri canaio, 
Li Chinés, aquelo pouisoun. 

Li vesès alin, longo tiero 
De fournigo souto un cèu rous... 
Mai, coume an passa la frountiero, 
Plus rèn à faire, entournen-nous. 

Iéu ai de sang long de mi braio, 
Dos balo dins moun capèu: 
Que t’enchau, bon sóudard? En aio! 
Fau rire, s’as sauva la pèu. 

Mai lou paure, quand s’encamino 
Vers la soupo, tout estripa, 
Atrovo rèn, que la famino, 
Dins l’oulo routo dóu soupa.

Eila l’enemi s’encigalo; 
E pamens sarié noste tour: 
Au clar soulèu, souto li balo, 
Avèn travaia tout lou jour, 

E lucha, la gauto enfioucado 
Dóu soulèu! Moun meiour ami, 
Jais aqui mort, la pèu traucado; 
Paure! dirias qu’es endurmi. 

Rèn à manja, quento magagno! 
A l’entour d’un fiò de gavèu, 
L’un sacrejo, l’autre se lagno: 
Pas un brisoun, pas un cruvèu! 

— Lou vin, aparo! — Adiéu la reno! 
Flouris lou rire fouligaud; 
Pèr caufa lou sang fre di veno, 
Veici la gouto de sang caud! 

Oublidaren la fam amaro, 
O vin, amourra dins ti rai! 
Fau chapla de Chinés encaro? 
Coume un levènti lucharai! 

Que vèngne la bataio, e lèri 
Bataiaren sus terro e mar; 
Faren tripet, saren d’arlèri 
Pèr noste got plen de vin clar, 

Vin qu’enamourant li piéucello 
Vuejo forço e valènto imour 
Dins lou pitre di sentinello, 
Dins li masseto dóu tambour. 

Bràvi cepoun di bràvi rèire, 
Fiéu de la bòri o dóu moulin, 
Chourlen lou vin, aussen lou vèire 
Vers la luno que mounto alin.

Lou cèu s’es enflouri d’estello, 
Mens que moun amo claro ounte ai 
Un eissame de farfantello 
Au cèu flouri de mi pantai. 

D’enterin sout la luno palo, 
Veici qu’ai ausi dins lou vènt 
Lou silènci batre dis alo 
Sus li mort e sus li vivènt. 



Hanoï. 



vendredi 8 janvier 2016

J D'Arbaud : L'AUBO FAI LUSI LA DRAIO...








L'AUBO FAI LUSI 
LA DRAIO... 


L'aubo fai lusi la draio. 
Arregarde e me fan gau 
Lou trigos de la poulaio 
Emé la cansoun di gau. 
Escoute, long de la jasso, 
Cacaleja lis agasso, 
Nifle l'óudour di rousié 
E lou ventoulet que passo 
Aboulego moun Lausié. 

Miejour usclo la calanco 
E regarde, pensatiéu, 
Lou roucas que s'espalanco 
À la rajo de l'estiéu. 
Alounga dins la champino, 
Vese à ras de moun oumbrino, 
Dins lou giscle e li belu, 
Erseja sus la marino 
La flamado dóu cèu blu. 

L'errour toumbo, lou vènt molo 
E regarde, sounjarèu, 
Darrié lou neblun di colo 
Desparèisse lou soulèu. 
L'errour toumbo... À la calamo, 
En durbènt lis iue de l'amo 
Sus lou mounde que s'endor, 
Vese un flume que deslamo 
E que lando vers la Mort.