lundi 18 mai 2015

Jaque lou Soci. : La Rento








La Rento 


N'a pa proun dei sètanto anado 
Que mi plugon souto soun pes 
E doou maou que ti ten couchado, 
Ma paouro frumo! l'a siei mes, 
Faou enca que nouestre calvàri 
Siegue plus gravous e plus aout: 
Faou que noueste prouprietàri 
Nous vougue plu dins soun oustaou! 
Aqueou mandrin a pa'gu crento 
De dire à l'uissié de veni 
Per qu'aven pa paga la rento 
De siei mes qu'à peno an feni! 
Pamens, despuei nouestre mariàgi 
— L'a d'aco quaranto-cinq an — 

Aven douna per lou lougàgi, 
Ei semèstre, cent trento franc 
Vuei pouden plu. Tu, sies malaouto; 
Ieou, moun gazan es pa grana... 
Per pasta la forço mi faouto, 
Ni mai pouedi plus enfourna. 
Viei, d'un fournié sieou lou manobro: 
Ei chalan de mèstre Pignoou 
Pouarti lou pan, e per talo obro, 
Toqui, per jour, quaranto soou. 
Lou vieoure e touti tei remèdi 
Acabon gàgi, capitaou, 
E vouelon plu nous faire crèdi; 
Coumo poudrian paga l'oustaou! 
— Alor couchas à la carrièro, 
Lei vieih, que vouestro vida entiero 
Avès passa souto lou fai. 
E bord qu'avès plu la nerviho 
Coumo avant, per gagna l'arbiho, 
Dins l'oustaou sias plu qu'un varai. 
Sortès, anen, car es pa vouestre.  
Mai poudrian dire à n-aqueou mouestre 
Que nous sagato per lei soou: 
— Coumo! bourreou avès lou fùgi 
De nous demarra doou refùgi 
Qu'aven aou mens paga douei coou? 
Mai avès dounc pa pres la peno 
De chifra touti lei dardeno 
Que cade sièi mes vous porgen. 
Que roueigon nouestrei semanado 
Despuei quaranto-cinq anado? 
Fa quatre milo escu d'argent! 
E quand poou vouié voueste estànci 
Que dins l'estiou sènte lou rànci 
E l'iver, dins touti seis us, 
De cade caire la cisampo 
Per nous rafreja si l'acampo? 
Cinq milo franc e tout beou just. 

Adounc, s’aou lué de tant de vici, 
Lou mounde avié'n paou de justici, 
Deourian-ti, vieih, s'estoumaga, 
E d'un abri serian-ti sènso? 
Serié-ti pa nouestro chabènço 
L'oustaou paga e repaga?...  
Mai lei cavo ensin soun bastido! 
De maniero que dins la vido, 
Lou paoure, que, souventei fes, 
Lou manco de travai chirouno, 
A la rènto d'un oustaou douno 
Per n'en croumpa dous e n'a ges... 
L'a pa quaoucarren que v'encagno 
De veire que quand l'ome gagno 
De mouloun d'argent en laourant, 
Aquel argènt, plan plan resquiho 
Finco à la darniero ceniho 
Dins lei det dei caoutaou furan?... 
Es fouart! mai n'ai v-uno pu redo 
Car es pa ren que la mounedo 
Levado aou paoure per l'oustaou 
Que vaou pa tant que lei denàri 
Dei mèstre, dei prouprietàri: 
Aoussito l'a lei capitaou. 
De capitaou? De nouestrei pago 
N'en ferian; croumperian tei bago, 
Ma mouestro a ta chèino à sièi tour... 
Adounc poudrian paga la rento 
Qu'à l'ouro d'uei nous despoutento 
E si tira de noueste gour! 
Mai, pu duro qu'uno vipèro, 
La misèri 'mé sei dènt fèro, 
L'a dous an, nous a sagata 
E nous a força — que tristesso! — 
De metre, dins nouestro vieihesso, 
Lei beluro aou Mount-de-Pieta! 
Aqui nous fèroun veire coumo 
Nouestre capitaou, d'uno soumo 
De tres cent franc, à juste près, 
N'en vougué plu que cent cinquanto. 
Que m'an presta, d'uno man santo, 
Contro dès per cent d'interès; 
Ensin, lou jaoujon à bel èime, 
Nouestre avé, e pagan lou dèime 
Per lei soou que nous an presta. 
Pamens nouestre or a memo fusto 
Que lou sieou, e la resoun justo 
Mete en touei dous l'egalita. 
Mai, que l'argent doou travaiaire 
Siegue capitaou mes de caire 
Vo mounedo per lou tran-tran 
De cade jour, tout dispareisse, 
Quand d'aqueou doou riche n'en neisse 
De jitello touti leis an... 
Coumo eis aoutre aco nous arribo. 
Aro que, vieih, sian su la ribo 
D'ounte resquihas dins la mouart... 
Sies malaouto; moun corp drandaio 
Aven plu ren, ni soou ni maio 
E de n'en trouva ges d'espouar. 

*    * 

Pamens lou mèstre voou la rento 
Vo que barroulen l'escalié 
Sènso pieta per tu, doulento, 
Que poues plu boulega doou lié, 
Coumo faire? S'avieou la forço 
Per gagna l'argent que voou mai 
Mi veirien courre à poujo, à orso 
Per ana cerca de travai. 
Serieou souto emé ges de cesso; 
Regardarieou pas lou mestié, 
Basto touquèssi proun de pèço 
Per estre toujour sei rentié. 

Oh! que dieou?... Lou sang dins mei veno 
Bouie encaro, mai ma cadeno 
Devèn coumo un cieoucle; emé peno 
Mei cambo pouedon mi porta... 
E puei, que serto si fa d'ànci? 
S'a pas la rento de l'estànci 
Lou veiran pa mouri d'estrànci 
Aquel ome senso pieta. 
Mai li pensi, mai moun idèio 
Mi dis que serié 'no risèio 
D'alonga tant si poou la lèio 
Deis escut que l'aven remes; 
M'es egaou que fague la moio, 
De li douna n'ai plu la voio, 
Que vague si fa roumpre aou boio! 
Poou manda l'ueissié milo fes, 
Sortiren pa, vendrié 'no armado. 
Bord qu'en quaranto-cinq anado, 
A touca la valour doublado 
De soun capitaou de leiroun!... 
Pamens lou mandri gulo e bramo 
Mai es senso dret que reclamo 
E crèidi de touto moun amo: 
Es nouestre, nouestre pesaroun!.. 
Vengoun! Bèn que ma forço mermo 
Ti respouendi que serai ferme. 
Boulegarai pa mai qu'un terme 
Fin qu'à nouestre darnié badaou... 
Pouedon veni faire l'empèri; 
Nous faire mouri de misèri: 
Nous portaran aou çamentèri 
Mai, vieou, quitaren pa l'oustaou! 



Jaque lou Soci. 


************************ 






samedi 16 mai 2015

Aubanel : AU FELIBRE JAN BRUNET








AU FELIBRE JAN BRUNET 



Ome, tu qu'as ploura coume plouron li femo, 
Tu, Brunet, coume iéu, d'abord qu'as vist mouri, 
Ah! toco-me la man, mesclen nòsti lagremo, 
Mai-que-mai, tóuti dous, poudèn nous dire ami, 
Aro que, tóuti dous, avèn dessouto terro 
La car de nosto car, eila, que nous espèro. 

Aro que, tóuti dous, quand rintran dins l'oustau, 
Trouvan quaucun de-manco, e voulèn pas ié crèire; 
Cercan de mèmbre en mèmbre, e d'en bas, e d'en aut; 
Sèmblo en tóuti li pas, sèmblo qu'anan li vèire; 
E cercan de pertout sènso li rescountra; 
E pièi, las de cerca, finissèn pèr ploura. 

Mai, de-bado plouran: mancon à la taulado, 
E quand vèn pèr manja, tóuti n'avèn plus fam; 
De-vèspre, après soupa, mancon à la vihado; 
Plus res babiho plus, sian mut en nous caufant. 
Nous anan coucha d'ouro, e li niue dourmèn gaire: 
Tu veses toun pichot, e iéu vese moun paire. 

Paure enfant! tout-bèu-just sabié dire: — Mama! — 
Quand de soun pichot bres, en risènt, s'aubouravo; 
Vers ta femo, Brunet, e que voulié teta; 
E, pèr teta 'nca pau, de-fes-que-i'a, plouravo, 
E voulié pas dourmi: l'aviés lèu assoula, 
O maire, em' un poutoun, em' un degout de la! 

De sa bouco, au teté, l'enfant se pendoulavo, 
E, souto toun fichu, pièi quand vouliés jouga, 
Toun teté, l'escoundiés, e l'enfant t'escalavo, 
Emé si pichot det venié lou descata! 
E, trefoulido, alor, dins ti gràndi brassado 
Lou sarraves, o maire uno longo passado! 

Paure vièi! rede e blanc, l'ai vist dins si linçòu; 
Counjala pèr la mort, l'ai vist moun paure paire: 
Èro tranquile e bèu, e iéu i' ai sauta au còu;  
Tóuti, à soun entour, tóuti disien: — Pecaire! — 
Paure vièi tant ama! paure enfant tant urous! ... 
Plouren, que fai de bèn, ah! plouren tóuti dous! 

De iéu, de tu, Brunet, de vous peréu, madamo, 
Siéu pièi lou mai de plagne... ah! digués pas de noun! 
Sias jouine, mis ami, e lou bon Diéu vous amo;  
Bessai dins quàuqui mes aurés un enfantoun: 
Diéu pòu rendre, quand vòu, un enfant à sa maire, 
Mai iéu, o mis ami, quau me rendra moun paire? 






*+*+*



jeudi 14 mai 2015

Pujol : LES NOUMS D'ENDREITS - poésie en langue ariégeoise






LES NOUMS D'ENDREITS 


Me brembarè toutjoun del noum de Lhabairièl, 
Del bosc del Caroulet, Milhaus e soun aigueto, 
De l'auta que plha suen nous benio de Gamèl 
E secabo l'migros jusco le Garbarièl, 
Ou del poulit alba qu'abion a Cirareto. 

Coumo's poulit aco, le noum de Nadoubau! 
Se parlan d'italièns, on penso Bourcalholos. 
Quand ausion le coucut canta pel Camp del Baus 
Als ribals de Sousquiès on passabo la faus 
E per la Sèrro 'balh fujion las parpalholos. 

La Bago, le Coustat, Cramilhos, les Ticols, 
Entrans las dos Agals, debès la Ramalièro, 
Le Plha del Sol del Bosc enlhusit de rajols, 
La Salbolo, Nitzoul, l'Esquerje dels Pijols, 
Aco parlo toutjoun al cor de la baquièro! 


Joubis, on couneguio sustout le Pradalas: 
Es achi qu'al sagut fasion las jiscadouros, 
Ou cap a Bernelhoung puntejabon le nas 
En routan qualque cop de bèlhis sibadas, 
E debès la Rauna, qu'éron courtos las ouros! 

Que bous aimats le mès? Beire le Camp del Bès, 
Ausi dins le felhum l’auta fè rasounado? 
Ana pel Courtalhou dins un endreit ressès, 
Se gaita les nouiès que creichen a 'Scarriès, 
Ou pulhèu brespalha dins un prat de la Prado? 

Que nous fa bostre goust pus qu'aci tout es bèlh. 
De Baichon a Farnhous, del Colh jusco la Lheno, 
A Tics, a Bertrenac, al Roc Blhanc, a Plhanèlh, 
A Roc Coubertoula, a Soustal, a Jurèlh, 
Talhèu qu'ag abèts bist aco bous encadeno! 

Apèich, quand on es bièlh, qu'on pod pos mès puja, 
Qu'on se gaito d'abalh le camp de la Marfanho, 
Que debès les Burfèls on pod pos trasteja, 
On se tampo dedens, on dèicho tourbeja, 
On demoro le joun d'ana beire Campanho! 


*+*+*




mardi 12 mai 2015

Jacque lou Soci. : LOU VIÈI MÉSTE RAMPAOU








LOU VIÈI MÉSTE RAMPAOU 



Es l'ouro doou repaou. Tounin quiten l'eissado: 
Tout aro revendren acaba la journado. 
Souto lei pinateou escalen s'asseta, 
L'ooudour doou roumanieou sera noueste gousta. 

Aimi veni su d'esto couelo 
Mounte l'aoureto fresco vouelo, 
Din lei ginèsto, din lei flou. 
E nous fa senti lei seniho 
Dei prefum que raoubo eis abiho. 
Prefum de que moun ples es glout. 

O, Tounin, ma paouro carcasso 
Que lou gros vieùgi matrasso 
A besoun de respira l'èr 
Que caresso la terro aimado 
Mounte ai passa sètanto anado 
Aou travai, l'estieou e l'ivèr. 
O, moun felen, o, vouéli vèire 
Mai, lou terraou que nouestei rèire 
Croumpèron quand èro un campas 
Nourrissènt pa'no boueno grano, 
E qu'enfoundrèron cano à cano 
Mé la nervio de sei bras!... 
L'a mai de quatre cèns anado, 
— Disiè, souvent à la vihado, 
Moun grand, que va sabié doou sieou — 
Desempuei qu'un de nouestro raço 
N'entamenè quaranto brasso; 
Levè, derrabè fleou à fleou, 
Doou capeou finqu'à la racino. 
Erbo fèro, planto d'espino. 
Bandissè lei pu gros queiraou. 
Plantè de maioou uno tiero, 
Samenè de bla, faguè l'iero 
E bastissè 'n pichoun oustaou. 
Lei decendènt de Rampaou Pèire 
— Ero lou noum de nouestre rèire — 
Enfoundrèron de paire en fleou 
Touei leis an quaouquei carteirado 
Que siguèron touti plantado 
D'aquesto couelo finqu'aou rieou. 

Alor, dei Rampaou, dès famiho 
Travaiavon coumo l'abiho 
Que su lei flour cerco lou meou: 
Laouravon, e puei la culido 
La portavon din lei bastido 
Que dei Rampaou, vuei, es l'ameou. 
O, la terro que nouestrei paire 
An esventra, mé seis araire. 
Affar, bastidouno, casaou, 
Coulet, valadoun, aoubre, planto. 
Tout ço que d'eici l'uei aganto. 
Tout èro l'avè dei Rampaou. 

Mai vai cerca ço qu'es la chanço!... 
Despuei lontemp la benuranço 
Rajo plus din nouestrei boussoun. 
Despuei longtem lei bellei terro 
— En li pensant moun couar si serro — 
Lei bastidouno, lei meissoun 
Que nouestre travai rendié 'spesso. 
Enfin touto aquelo richesso. 
An escapa de nouestrei man 
Pèr ana faire lou benèstre 
D'aqueou marchand qu'es nouestre mèstre, 
Qu'a tout croumpa... en pas remant. 

Moun rèire, carga de famiho, 
— Avié cinq garçoun e noou fiho — 
Sieguè fourça per alesti 
E pèr abari sa marmaio 
De pica sus la cacho-maio, 
E sigué vite tout sourti. 
Ço qu'es dei famiho favado!... 
Tres de sei garçoun à l'armado 
Soufrissèron sèt an cadun; 
Doou maou la vigno sieguè presse. 
Puei arribè la secaresso 
E restè ni paio ni fun. 
Alor, lei deoute emé sei lagno 
Venguèron embuia l'escagno: 
Fougué vendre un mouceou de bèn 
Puei fougué vendre uno bastido. 
A cha paou touti soun partido: 
De tout l'avé nous rèsto ren!... 

Qu croumpe tout?... Es pas de crèire!... 
Qu croumpe tout, tout?... Es leu rèire 
De nouestre mèstre. Ero marchand, 
E s'èro douna per oubragi 
De veni din nouestrei vilagi 
Croumpa la fruchaio dei champ 
Amèlo, pessègui, rin, poumo, 
V'avié per de pichounei soumo; 
N'en cargavo dous vo tres ai; 
Va pourtavo tout à la vito; 
Emé la councienço tranquilo, 
Ei gent va vendié tres coou ruai. 

Sei fieou marchèron dins sei piado, 
E d'escu n'aguèron de niado, 
Coume eou siguéron coumerçant. 
E la terro que deou la vido 
A nouestro obro, ue l'a 'spelido, 
La terro es plus de nouestre sang!... 
Aven plus rèn, plus pa'no mouto! 
Aoussito lou pegin si bouto 
Din ma vièio carcasso routo; 
E bord que devenen gourrin, 
S'èri pas pres pèr lou vièiùgi, 
Su la facho dei sènso-fùgi 
Qu'an mes lei peisan au bourrùgi, 
Anarieou 'scupi moun verin!... 
Bord que lou travai e la peno 
De qu laouro, enfoundro, samello, 
Servon qu'a fa riche uno meno 
De feniantas, de trafiquant; 
E bord que la terro dei paire 
Rèsto plus l’avé dei laouraire, 
Que vèngon lei descaladaire! 
Seran segui pèr lei pacan! 
O, que vèngon! seren pèr orto! 
Nouestre fusieou fara recorto 
Se’méli fèn uno revorto 
Contro nouestrei gardo-fouçat... 
Que vèngon! coumo de tounerro, 
Toutis ensèn faren la guerro 
Pèr pousqué fa raca la terro 
Ei mandri qu'an tout ramassa! 
Car, bord que nouestrei terro aimado 
Soun plus de qu leis a laourado, 
Que m'es que siegon arrapado 
Pèr lou gouvèr, qu'es lou coumun?... 
Que v'arrape tout la coumuno! 
E que de touti lei fortuno, 
Terro, oout!s, n'en fague plus qu'uno: 
Ço qu'es de touti's de cadun!... 
An resoun lei descaladaire! 
E se lei jouino sabon faire, 
La terro facho pèr lou paire 
Sera pèr lei travaiadou; 
E lou peisan que la travaio 
N'en sera pas, vièi, paoure à maio, 
Bandi pèr la richo racaio... 
Ah! que vèngue, lou viro-tout! 
L'aoureto, vuei, coumo uno fouelo, 
Sus lei roumanieou de la couelo, 
Sus lei flour, lei ginèsto, vouelo, 
E mi fa respira sei prefum à cha paou. 
Eici voudrieou resta jusqu'aou darnié badaou. 
Mai lou souleou es su lei pouncho.. 
Anen leou faire enca'no jouncho 
E rapèlo-ti bèn, Tounin, sènso repaou, 
De tout ço que t'a di toun grand paire Rampaou. 



Jacque lou Soci. 









dimanche 10 mai 2015

Yves Gourgaud : Une grande Anthologie Cévenole








Une grande Anthologie Cévenole


Après avoir publié la première Grammaire cévenole, je viens de faire paraître les tomes I et II d’une grande Anthologie Cévenole qui présente les écrivains de langue cévenole depuis le XVIe siècle jusqu’à nos jours.

On y trouvera des noms connus : l’abbé Favre de Sommières, l’abbé Peyrot de Nant en Aveyron, Louis Abric de Lunel, La Fare-Alais, Arnavielle, J.-C. Roux d’Alès et, parmi les auteurs contemporains, le savant chercheur et poète affirmé Michel Wienin de Vézénobres… Dans le Tome I sont présents une soixantaine d’auteurs, et dans le Tome II plus de 90, certains étant présentés en bilingue (c’est le cas de la meilleure poésie de La Fare-Alais : La Fèsto das Morts). Au total c’est plus de 130 auteurs différents qui sont présents dans les 540 pages que comptent ces deux tomes.
Les auteurs sont présentés par ordre alphabétique, mais en fin d’ouvrage on trouvera leur répartition géographique selon les départements (Ardèche, Aveyron, Gard, Hérault et Lozère) et selon les anciens cantons (les nouveaux cantons sont une monstruosité géographique et humaine, et je propose de résister à la bureaucratie jacobine qui les a inventés en gardant vivants les anciens cantons et en les renommant « pays » pour éviter toute confusion : au lieu de parler par exemple de « l’ancien canton de Sauve » nous parlerons désormais du « pays de Sauve »)
Parmi les curiosités présentes dans l’Anthologie, on notera la publication de la quasi-totalité de la traduction cévenole de l’Evangile selon Saint Marc, un texte qui n’avait jamais été publié en France car son auteur, le pasteur Fesquet de Lasalle, avait choisi Londres pour en faire un ouvrage, du coup passé complètement inaperçu.
Un Tome III est en préparation (parution prévue avant l’été) et regroupera les œuvres de six auteurs que les éditions populaires Aigo Vivo avaient fait connaître : André Couret (le protestant révolutionnaire d’Alès), Paul Deleuze (le délicat poète de Génolhac), Marius Dumas (le félibre de Saint-Jean-de-Serre, pays de Lédignan), le pasteur Fesquet (rénovateur de la langue cévenole au XIXe siècle), César Gourdoux d’Alès et le pasteur Issarte (du pays de Barre-des-Cévennes, auteur découvert par Daniel Travier de Saint-Jean-du-Gard)
Chaque tome compte 270 pages et coûte 12,70 euro plus le port. 

Ouvrages à commander (ainsi que la Grammaire cévenole) chez l’éditeur :  www.atramenta.net


Yves Gourgaud